EĞİTİMDE ETİK İLKELER

 

 

ÖĞRENCİLER İLE İLİŞKİLERDE ETİK İLKELER

1-Sevgi ve Saygı

Örnek Olay: Atatürk Anadolu Lisesi’nde Ayşe isimli bir matematik öğretmeni bulunmaktadır.

Ayşe Öğretmen 11-A sınıfında türev konusunu işlerken Burakcan ve Mehmet kavga etmeye

başlamıştır. Bunun üzerine Ayşe öğretmen uyarı da bulunmuştur ama öğrenciler kavga etmeye

devam etmişlerdir. Kavganın bitmesi için Ayşe Öğretmen tekrar tekrar öğrencileri uyararak

olaya müdahale etmeye çalışmıştır. En sonunda Mehmet, Ayşe Öğretmen’e sesini yükselterek

kavgalarına karışmaması gerektiğini söyleyerek büyük bir terbiyesizlik yapmıştır. Bunun

üzerine Ayşe Öğretmen, öğrencilere bağırıp çağırmak yerine kavgalarına dışarıda devam

etmelerini söyleyip dışarı çıkarmıştır.

Bu örnek olayda Ayşe öğretmen kendisine yapılan saygısızlığı rağmen öğrencilere rol model

olduğunun bilincinde olarak saygısını korumuştur.

2-İyi Örnek Olma

Örnek Olay: Ali Öğretmen Sağlık Meslek Lisesi’nde alan hocasıdır. Derslerde sürekli sağlıklı

yiyecekler tüketmek gerektiğinden ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak gerektiğine yönelik

öğrencileri bilgilendirmektedir. Aslında Ali öğretmen uyumadan önce ve uyandıktan hemen

sonra muhakkak bir dal sigara içmektedir. Okulda ise hiçbir şekilde sigara içmemektedir.

Bu örnek olayda Ali öğretmenin sigara kullanmasına rağmen öğrencilere kötü örnek olmamak

adına okulda sigara içmediği görülmektedir.

3-Anlayışlı ve Hoşgörülü Olma

Örnek Olay: Esra Öğretmen Endüstri Meslek Lisesi’nde Edebiyat öğretmenidir. Bu okulun

başarı sıralaması bulunduğu ilçedeki diğer liselere göre oldukça düşüktür. Derse ise 2-3 öğrenci

dışında katılım sağlayan bulunmamaktadır. Derse katılan öğrencilerden birinin adı Evrim’dir.

Evrim sınıf içerisinde kavgacı bir öğrencidir. Özellikle Edebiyat dersinde yapılan kavgalarda

Esra Öğretmen Evrim’e hiçbir şekilde uyarıda bulunmamaktadır. Çalışkan bir öğrenci

olduğundan dolayı hatalarına fazlaca hoşgörü ile yaklaşmıştır.

Bu örnek olayda Esra öğretmenin bir öğrencisine karşı olması gerekenden daha fazla hoşgörülü

davrandığını görmekteyiz. Bir öğretmen her öğrenciye eşit derecede hoşgörülü davranmalıdır.

4-Adil ve Eşit Davranma

Örnek Olay: Ebrar Öğretmen, Mehmet Sadık Boz İlkokulu’nda sınıf öğretmenidir. Sınıfında 19

öğrenci bulunmaktadır ve aralarında Suriyeli öğrenciler de yer almaktadır. Ebrar Öğretmen,

ders esnasında öğrencilere sesli kitap okumaları yaptırmaktadır. Suriyeli öğrenciler ise okuma

esnasında Türkçe’yi tam olarak bilmemelerinden kaynaklı sürekli geri de kalmaktadırlar. Ebrar

Öğretmen ise okuma esansında sıra Suriyeli öğrencilere gelince onların okuma yapmasına izin

vermeden diğer öğrencilere geçmektedir.

Bu örnek olayda Ebrar Öğretmenin Suriyeli öğrencilere de eşit bir şekilde davranıp onların

yavaş da olsa okumalarını beklemesi gerekirdi. Adil ve Eşit Davranma ilkesinin ihlal edildiğini

görmekteyiz.

5-Öğrencinin Gelişimini Gözetme

Örnek Olay: Betül Öğretmen, Kayalar İlkokulu’nda sınıf öğretmenidir. Betül öğretmenin resme

ilgisi olduğundan dolayı resim dersine önem vermektedir. Birinci sınıftaki öğrencilerin ince

motor becerileri tam olarak gelişmemiştir ama Betül öğretmen resim ödevi olarak

öğrencilerinden gelişim düzeylerinin üstünde ödevler istemektedir.

Bu örnek olayda Betül Öğretmen ‘in öğrencinin gelişim düzeyini dikkate almayan ödevler

verdiği görülmektedir. Öğrencinin gelişimini gözetme ilkesini ihlal ettiği görülmektedir.

6-Öğrenciye Ait Bilgileri Saklama

 

Örnek Olay: Arzu Öğretmen Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nde öğretmendir. Arzu

öğretmen kişilik yapısı olarak sessiz sakin biridir ve öğrenciler tarafından çok sevilmektedir.

Bir gün okulda Berke ile Aliye isimli iki öğrenci kavga etmiştir. Aliye yaşadığı olayı ailesine

anlatmıştır. Bunun üzerine Aliye’nin ailesi okulun müdürü ve müdür yardımcısı ile

görüşmüştür. Aliye’nin ailesi kızlarını haklı görüp korumak maksadıyla Berke hakkında bilgi

almak istemişlerdir. İdare bu konuda bilgi veremeyeceklerini dile getirmiştir. Bunun üzerine

Aliye’nin ailesi yumuşak yüzlü olduğunu bildikleri Arzu öğretmen ile konuşmuşlardır.

Aliye’nin ailesi Arzu öğretmenden de bilgi almaya çalışmışlardır ama Arzu öğretmen bu konu

hakkında bilgi vermemiştir. 

Bu örnek olayda Müdür, Müdür Yardımcısı ve Arzu öğretmenin öğrenciye ait bilgileri

sakladıkları ve bu ilkeyi ihlal etmedikleri görülmüştür.

7-Menfi Psikolojik Durumları Yansıtma

Örnek Olay: Eğitim öğretim döneminin sonlarına yaklaşılmaktaydı. Bazı derslerde konular bittiğinden

 dolayı ders işlenmiyor bazı derslerde ise konular yetiştirilmeye çalışılıyordu. Ayşe Öğretmen

Fen Bilgisi öğretmenidir. Bu süreçte babasını kaybetmiştir ve bir süre okula gelmemiştir. Okula

gelince ise öğrencilere babasını kaybettiğini ve üzgün olduğunu dile getirmiştir. Bunun üzerine

yetiştirmesi gereken bir konu olmasına rağmen öğrenciler ile bu konuyu işlememe kararı

almıştır.

Bu örnek olayda öğretmenin özel yaşantısı hakkındaki bilgileri öğrenciler ile paylaştığını

görmekteyiz. Ayşe Öğretmenin Menfi Psikolojik Durumları Yansıtmama ilkesini ihlal ettiğini

söyleyebiliriz.

8-Kötü Muameleden Kaçınma

Örnek Olay: Melike Öğretmen Ereğli Lisesi’nde Psikolojik Danışman’dır. Teneffüslerde bahçeye

 çıkarak öğrencileri gözlemlemektedir. Bir grup öğrencinin Nadide isimli bir öğrenciyi dışladıklarını

görmüştür. Bunun üzerine Melike öğretmen Nadide ile konuşmaya başlamıştır. Nadide

arkadaşlarının onu dışladıklarını dile getirmiştir. Bunun üzerine Melike öğretmen Nadide’nin

sınıfına dostluk, arkadaşlık, saygı ve sevgi temalı seminer gerçekleştirmiştir.

Bu örnek olayda bir öğrencinin okul içinde kötü bir muameleye uğradığı görülmektedir. Bunun

üzerine Psikolojik Danışman gerekli tedbirleri almıştır.

 

UYULMASI BEKLENEN ETİK İLKELER

 

1-Zarar Vermekten Kaçınmak

Örnek Olay: Kemal, Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği 4. Sınıf

öğrencisidir. Cuma günleri Ereğli Anadolu Lisesi’nde staja gitmektedir. Kemal cümlenin

öğeleri dersini anlatmaktadır. Ama kemal zamanında zarf tümleci ve dolaylı tümleci yanlış

öğrenmiştir. Öğrencilere de bu şekilde öğrettiği sırada dersin hocası Kemal’i uyarmıştır. Kemal

başta kabul etmese de sonrasında yanlış anlattığını kabul etmiş, öğrencilerden özür dileyip

doğru şekilde konuyu anlatmaya devam etmiştir.

Bu örnek olayda zarar vermekten kaçınma ilkesinin akademik zarar örneği yer almaktadır.

 

2-Adalet

Örnek Olay: Seda öğretmen Erzurum’un Sorgun köyünde sınıf öğretmenidir. Öğrencilerinden

Ali’nin görme engeli bulunmaktadır. Sınavlarda arkadaşlarından geride kaldığını görmüştür.

Bunun üzerine Seda öğretmen yönetmeliği okumuş ve Ali‘ nin sınavlarda ek süre hakkı

olduğunu öğrenmiştir. Artık her sınavda Ali’ye ek süre verilmiştir.

Bu örnek olayda Ali’nin özel durumundan dolayı ek süre hakkını aldığı görülmüştür.

3-Eşitlik

Örnek Olay: Esra Öğretmen KTO Üniversitesinde Öğretim Görevlisidir. Üniversite vakıf

üniversitesi olduğundan dolayı öğrencilerin çoğunun maddi durumu iyi durumdadır. Bazı

öğrenciler ise burslu olarak eğitim almaktadır. Esra öğretmen ders esnasında burslu öğrencilerin

sorularını cevaplamamaktadır ama ücretli bir şekilde okuyan öğrencilerin sorularını

cevaplamaktadır ki onların da pek soruları olmamaktadır.

Bu örnek olayda Esra öğretmen her öğrenciye eşit bir şekilde davranmamaktadır. Eşitlik

ilkesinin ihlali görülmektedir.

4-Saygı

Örnek Olay: Hakan Öğretmen Atatürk İlkokulunda sınıf öğretmenidir. Öğrencilerine temizlik

davranışı kazandırmak adına her hafta tırnak kontrolü yapmaktadır. Tırnağı uzun öğrencileri

ise tahtaya çıkarmaktadır. Bunun üzerine öğrenciler tahtaya çıkan öğrenciler ile dalga geçmeye

başlamışlardır. Bu olay üzerine Hakan öğretmen öğrencilerin onurunun zedelendiğini

düşündüğü için artık tırnağı kesilmiş öğrencileri tahtaya çıkarmaya başlamıştır.

Bu örnek olayda öğretmenin uygulamasından kaynaklı öğrencilerin onurunu zedeleyici

söylemler gerçekleşmiştir. Saygı ilkesinin ihlali görülmektedir.

5-Tarafsızlık

Örnek Olay: Gülsüm Hoca Ankara Üniversitesi’nin Ziraat Bölümünde Öğretim Görevlisidir.

Öğrenciler Gülsüm Hoca’nın sınav kağıtlarını okumadığını düşünmektedir. Çünkü sınavdan

yüksek sonuçlar bekleyen öğrenciler dersi zar zor geçmekte, hoca ile arası iyi olan öğrencilerin

AA ile dersi geçtiği görülmektedir. 

Bu örnek olayda Gülsüm Hoca’nın somut veriler olan sınav kağıdı üzerinden not vermediği,

sevdiği öğrencilere yüksek notlar verdiği görülmektedir. Bu olayda tarafsızlık ilkesinin ihlal

edilmiştir.

6-Güven

Örnek Olay: Nur Hanım kızını ilkokula kaydettirecektir. Evine en yakın ilkokula gittiğinde

Müdür Bey öğretmen tercihinin olup olmadığını sormuştur. Bunun üzerine Nur Hanım

öğretmen tercihinin olmadığını her öğretmenin gerekli liyakata sahip güveninin olduğunu

belirtmiştir.

Bu örnek olayda Nur Hanımın öğretmenlere güvendiği görülmektedir.

7-Sorumluluk

Örnek Olay: Okullarda öğretmenlerin ders anlatmak dışında farklı görevleri bulunmaktadır. Bu

görevlerden biri de teneffüslerde nöbetçi olmaktır. İbrahim Öğretmen nöbetçi olduğu günler

ders saatini uzatıp nöbetçi olduğu kata geç gitmektedir. Okul müdürü kameraları izlerken

İbrahim öğretmenin görevini tam olarak yerine getirmediğini görmüştür. Bunun üzerine Okul

müdürü İbrahim öğretmeni uyarmıştır.

Bu örnek olayda İbrahim öğretmenin görevini tam olarak yerine getirmediğini yani sorumluluk

ilkesinin ihlali görülmüştür.

8-Mahremiyet-Gizlilik

Örnek Olay: Gamze Öğretmen Aksaray Lisesi’nde Matematik öğretmenidir. Matematik

dersinde iki öğrenci arasında kavga çıkmıştır. Öğrencilerden biri durumu ailesine anlatmıştır.

Veli okula gelmiştir ve diğer öğrenci hakkında bilgi almaya çalışmıştır. Gamze Öğretmen ise

öğrenciye ait gizli bilgileri paylaşamayacağını söylemiştir.

Bu örnek olayda Gamze öğretmenin öğrenciye ait bilgileri paylaşmadığı yani gizlilik ilkesine

göre hareket ettiği görülmüştür.

9-Mesleğe Yaraşırlık

Örnek Olay: İrem Öğretmen Uşak Anadolu Lisesi’nde Kimya öğretmenidir. İrem öğretmenin

konuşma şekli diğer öğretmenlere göre farklılık göstermektedir. Konuşma esansında şive ve

bazen de küfür etmektedir. Öğrenciler İrem öğretmenin anlatımını anlamakta zorlandıkları için

kimya dersini pek iyi öğrenememişlerdir. Öğretmenler toplumda rol modeli olarak örnek alınan kişiler

 olmaları nedeniyle, öğrencileri ve toplum tarafından konuşma ve davranışları ile dikkate alınan, saygı

 duyulan bir kişi olma sorumluluğunu da yüklemiş olmaktadırlar.

 Bu örnek olayda İrem öğretmenin konuşma şeklinin bir öğretmene yakışmayacak şekilde olmasından

 dolayı Mesleğe Yaraşırlık ilkesinin ihlali görülmektedir.

10-Ehliyet, Liyakat ve Özen

Örnek Olay: Adnan öğretmen Ankara İlkokulda sınıf öğretmenidir. Adnan öğretmen oldukça

yaşlıdır ve teknolojik aletleri kullanma noktasında pek başarılı değildir. Bu yüzden dersleri

akıllı tahta yerine eski usul yöntemlerle anlatmaktadır.

Öğretmen, sahip olduğu mesleki bilgi ve becerileri sürekli geliştirmek için her türlü eğitim

fırsatlarından yararlanmaya çalışmalıdır. Bu örnek olayda Adnan öğretmenin kendini geliştirme

noktasında eksik kaldığı ve liyakat ilkesini ihlal ettiği görülmüştür.

11-Öğrencilerin Objektif ve Adil Biçimde Değerlendirilmesi

Örnek Olay: Murat Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde veterinerlik öğrencisidir. Zooteknik

sınavında beklediğinden daha düşük not almıştır. Hocasına sınav kağıdına bakmak istediğini

söylemiştir. Hocası ise sınav kağıdına bakabilmesi için dilekçe yermesi gerektiğini söylemiştir.

Bunun üzerine Murat dilekçe yazmış ve sınav kağıdına bakmıştır. Sınav kağıdında notlamada

hata olduğunu fark etmiş ve itiraz etmiştir. Hocası itirazını dikkate almış ve değerlendirmiştir.

Hocanın bir soruda iki puan eksik verildiği görülmüştür ve Murat hakkı olan notu almıştır.

Öğrencilerin sınav kağıtlarına bakma hakları bulunmaktadır. Bu örnek olayda da Murat hakkı

olan sınav kağıdına bakmış ve hocanın değerlendirmesinde yanlışlık olduğu görülmüştür. Bu

örnek olayda öğrencinin sınav kağıdını adil bir şekilde değerlendirme noktasında ihlal edildiği

görülmüştür.

Naciye IŞIK