DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU NEDİR? NEDENLERİ, ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

1- DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTVİTE BOZUKLUĞU (DEHB) NEDİR?

DEHB; aşırı hareketlilik, dikkat eksikliği ve dürtüsellik olarak isimlendirilen üç temel belirti kümesinden oluşan nörogelişimsel bir bozukluktur. DEHB, çocukluk çağının iyi tanımlanmış en önemli psikiyatrik sorunların başında gelir. DEHB belirtileri, aileler ve öğretmenler tarafından "tembellik", "yaramazlık" veya "şımarıklık" olarak tanımlanır. Ancak bu tanımlar kesinlikle doğru değildir. Yapılan davranışlar kontrolünde değildir. Çocukların zihinsel bir yetersizlikleri olmamasına rağmen anlamakta zorlanma ve akademik başarıda düşüklük görülebilir. Bunların oldukça normal olsuğu bilinmelidir.

2- DEHB TANI KRİTERLERİ NELERDİR?

DSM 5 tanı kriterleri aşağıdaki şekildedir:

1. Çoğu zaman ayrıntılara dikkat edemez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerinde dikkatsizce hatalar yapar.
2. Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da yaptığı etkinliklerde dikkati dağılır.
3. Doğrudan kendisine konuşulduğunda çoğu zaman dinlemiyormuş gibi görünür.
4. Çoğu zaman yönergelere uyamaz ve okul ödevlerini, ufak tefek işlerindeki görevlerini tamamlayamaz.
5. Çoğu zaman üzerine aldığı görevleri ve etkinlikleri düzenlemekte ve planlamakta zorluk çeker.
6. Çoğu zaman sürekli kafa çalıştırmayı gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez veya bunlarda yer almaya isteksizdir.
7. Genellikle üzerine aldığı görevler ya da etkinliklerniçin gerekli olan şeyleri kaybeder.
8. Genellikle zaman dikkati dış uyaranlarla kolaylıkla dağılır.
9. Günlük etkinliklerde çoğu zaman unutkandır.
10. Çoğunlukla elleri, ayakları kıpır kıpırdır veya oturduğu yerde hareket edip durur.
11. Genellikle sınıfta veya oturması beklenen diğer durumlarda koşuşturup durur ya da tırmanır.
12. Çoğu zaman uygunsuz olan durumlarda koşuşturup durur..
13. Genellikle sakin bir biçimde, boş zamanları geçirme veya oyun oynama zorluğu vardır.
14. Sıklıkla hareket halindedir ya da bir motor tarafında kontrol ediliyormuş gibi davranır.
15. Çok konuşur.
16. Çoğunukla sorulan soruları tamamlamadan önce cevap verir.
17. Sırasını beklemede zorluk yaşar.
18. Sıklıkla başkalarının sözünü keser ya da yaptıklarının arasına girer.

3- DİKKAT EKSİKLİĞİ VE HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞUNUN NEDENLERİ NELERDİR?

    Yapılan bilimsel çalışmalar, DEHB'nin genetik yatkınlk zemininde, çeşitli çevresel etkenlerin de katkısıyla oluşan bir nörogelişimsel bozukluk olduğunu göstermiştir. Yapılan beyin görüntüleme çalışmalarında, DEHB'li çocukların, beyninin ön kısmında yer alan ve dikkati düzenleyen frontal bölgede kan akımının ve şeker kullanımının düşük olduğu görülmüştür. Nöroanatomik çalışmalarda, bu çocukların beyinlerinde normalde olması gereken asimetrinin olmaması, bazı beyin yapılarının hacminin küçük olması gibi yapısal farklılıklar görülmüştür. Bunun yanı sıra, DEHB'li olan çocukların beyin omurilik sıvısında, kan ve idrarlarında dopamin ve noradrenalin seviyesinin düşük olduğu bildirilmiştir.

4- DEHB'Lİ BİREYLERDE SIKLIKLA GÖZLENEN ÖZELLİKLER

• Derslere ilgisizlik ve eskiye oranla ders başarısında düşüklük
• Sorumluluklarını yerine getirmede kayıtsızlık
• Aile ve otorite figürü ile çatışmada artış
• Okulda kurallara uymama, okulda devamsızlık artışı
• Ani sinirlenme ve öfke kontrolünde güçlük
• Sinirlendiğinde kendine ve eşyaya zarar verici davranışlar sergileme
• Uygunsuz ve kötü arkadaşlar edinme.
• Riskli eylemlere ilgi duyma
• İnternet ve oyun bağımlılığı
• Kontrolsüz cinsel davranışlar
• Alkol, sigara ve madde kullanım riskinin artışı
• Uyku sorunları
• Arkadaşlık ilişkilerinde sorun yaşama

-PINAR TERZİOĞLU